بندرت  پيش مي آيد كه در طول سابقه كوهنوردي  يا حتي در شهر و يا در مسافرت  ودر جاده به موردي بر نخورده باشيد كه آرزو مي كرديد كاش كيف كمكهاي اوليه مناسب و آموزشهاي مناسب را داشتم و مي ديدم تا در اين شرايط خاص كه فرد يا افراد مصدومي احتياج به كمك دارند ،  به كمك آنها مي رفتم.

هنگام بروز حادثه براي ياد گرفتن خيلي دير مي باشد. چه بسا مصدوماني كه با انجام  كمك هاي  امدادي اوليه مناسب حالشان به وخامت نمي رود.

به هر حال به دنبال فرصتي مي گشتم تا در مورد آسيبهاي احتمالي در كوه مطالبي بنويسم. ذكر خاطرات و تجربيات ، همچنين نكات پيشنهادي وانتقادي  شما بسيار مفيد مي باشد.منتظر شاخه گلهاي سرختان هستم.! 

  بخش اول : آسيبهاي استخواني

تعريف : به ازبين رفتن پيوستگي وتداوم استخوانهاي بدن ، شكستگي مي گويند.

تقسيم بندگي شكستگي ها ؛

شكستگي باز : در اين نوع شكستگي ، پوست روي قسمت شكسته ، آسيب ديده پاره مي شود.زخم باز متعاقب اين آسيب يا در اثر بيرون زدن استخوان از پوست ايجاد شده ويا ناشي از ضربه مستقيم برنده اي بوده كه در زمان شكستگي به پوست وارد مي گردد.

شكستگي باز بعلت از دست دادن زياد خون وا حتمال بيشتر عفونت ، جدي تر و مهمتر هستند.

ديدن استخوان بيرون زده شده از پا يا دست همراه با فرياد هاي مصدوم  يقيقنا صحنه اي دلخراش مي باشد. اما به ياد داشته باشيد تنها در صورت حفظ خونسردي است كه يه امدادگر مي تواند وظايف خود را به نحو احسن انجام دهد.

شكستگي بسته يا ساده : در اين شكستگي پوست پاره نشده و هيچ زخمي در كنار محل شكستگي و جود ندارد.

علائم و نشانه ها :

1-تغيير شكل : هميشه رويت نمي شود . براي بررسي وجود تغيير شكل، قسمت صدمه ديده را با طرف مقابل كه آسيب نديده است ، مقايسه كنيد .

2-زخم باز: وقتي كه تصادف شديدي رخ داده است ، به فكر شكستگي باز باشيد . در شكستگي باز ، زخم باز وجود دارد.

3-حساسيت در اثر لمس ودرد: مصدوم هوشيار قادر به نشان دادن محل درد خواهد بود. اما يك روش براي مشخص كردن شكستگي ها ، لمس ملايم بدن در امتداد استخوانهاست . شكايت از درد يا حساس بودن از علايم قابل اعتماد شكستگي است.

4-تورم  و كبودي محل شكستگي : بعلت خونريزي داخلي ايجاد مي شود و به سرعت بعد از شكستگي اتفاق مي افتد.

5-ناتواني در استفاده از عضو آسيب ديده : ناتواني در بكار گيري عضو مصدوم باعث ايجاد وضعيت ضد درد در عضو صدمه ديده مي شود ، زيرا وقتي حركت منجر به درد مي شود ، مصدوم در استفاده از آن عضو امتناع مي ورزد. بنابراين بعضي وقتها مصدوم قادر است كه با تحمل درد كم يا حتي بدون درد عضو را حركت دهد.

6-لمس فاصله  بين دو سر استخوان آسيب ديده و يا احساس بهم ساييده شدن دو سر شكستگي نشانه حتمي شكستگي است.

اقدامات و كمك هاي اوليه ؛

1- ABC  مصدوم را چك كنيد و هر عامل تهديد كننده حيات را درمان كنيد . شكستگي استخوان بندرت يك تهديد جدي براي زندگي محسوب مي شود ( مگر شكستگي هاي لگن يا ران يا ستون فقرات )

A  : باز بودن راههاي هوايي

B  : برقراري تنفس

C  : برقراري جريان خون مناسب ( كنترل نبض ، كنترل خونريزي و...)

2- مصدوم را از نظر شوك بررسي و درمان كنيد. شوك هر گونه اختلال در امر خونرساني بدن مي باشد كه در مطالب بعدي به آن خواهم پرداخت.

3- مشخص كنيد چه اتفاقي افتاده است و محل درد ، كرختي و سوزن سوزن كجاست ؟

4- لباسهاي اطراف محل صدمه ديده ر ابه ملايمت كنار بزنيد . در صورت لزوم با كسب اجازه مصدوم لباس را از محل درز آن ببريد و عضو مصدوم را از نظر تورم ، تغيير شكل ، حساسيت در اثر لمس ، داشتن وضعيت ضددرد و زخمهاي باز بررسي كنيد. 

5 – خونريزي را بند آوريد وتمام زخمها را قبل از آتل بندي بپوشانيد . در شكستگي هاي باز ، تلاش نكنيد تا انتهاي استخوان در محل شكستگي را به زير سطح پوست فشار دهيد ، بلكه آنرا به طور ساده با پوشش استريل بپوشانيد.

6- عضو صدمه ديده را از لحاظ وجود نبض ، حس و قابليت پر شدن عروق مويرگي ( از طريق فشردن بستر ناخنها و سپس رها كردن ) بررسي نماييد و قسمت آسيب ديده را با قسمت سالم مقايسه كنيد.

اين معاينه سريع از لحاظ عصبي وجريان خون بسيار مهم است. شكستگي ها مي توانند به اعصاب آسيب برسانند. بابررسي حس ودرخواست از مصدوم براي خم كردن دست يا پا ، آسيب عصبي را بسنجيد ، اين آسيب به محل شكستگي بستگي دارد.

7- اگر دست يا پاي مصدوم سرد ، رنگ پريده وبدون نبض با شد و يا ازمراكز درماني نيز بيش از 15 دقيقه فاصله داشتيد ، از كشش دستي ملايم ( Traction  ) عضو آسيب ديده براي رفع گير افتادن شريان در بين قطعات شكستگي استفاده كنيد.  اين مانور( كشش ملايم انتهاي عضو شكسته ) را براي قراردادن استخوان جابجا شده در راستاي طبيعي وبستن آتل كششي نيز استفاده مي كنند.

اگردرد زياد يا مقاومت نسبت به اين كشش ملايم وجود داشت، قسمت شكسته را به همان حالت فقط اتل بندي كنيد.

8- تمام شكستگي ها بايد قبل از حركت و انتقال مصدوم آتل بندي شوند. مگر اينكه اين عمل زندگي مصدوم را در خطر بيندازد. هر گاه آتل بندي شكستگي مقدور باشد، مفاصل بالاو پايين محل شكستگي را به عنوان يك اصل بيحركت سازيد.

9- آتل بندي موجب جلو گيري از آسيب قطعات تيز استخوانهاي شكسته به بافتهاي نرم ، عروق خوني يا اعصاب مي شود و با محدود ساختن حركت محل شكستگي درد را كاهش مي دهد. بخاطر داشته باشيد كه نوك انگشتان دست و پا را جهت بررسي جريان خون از آتل بيرون بگذاريد، حتي اگر آنها داخل آتل باشند.

ابتكار و خلاقيت يكي از ويژگي هاي يك امدادگر خوب است . براي آتل بندي مي توانيد از باتوم ، كلنگ ، كيسه خواب ، شاخه درخت ، و حتي بستن عضو آسيب ديده به عضو سالم مجاور استفاده كرد.

10- اگر مصدوم آسيبي در ستون فقرات داشت و آسيبهاي ديگري نيز در اندامها رخ داده بود . رسيدگي به آسيبهاي ستون فقرات در اولويت است. براي اين كار مصدوم را به  Back board مي بنيديم و كاملا محكم مي كنيم. انتقال ناصحيح مصدوم ستون فقراتي مي تواند يك عمر حسرت وپشيماني بدنبال بياورد.

( هيچ گاه آن صحنه ها يي كه مردم عادي در بم با زور مصدومين را از زير اوار بيرون مي كشيدند و موجبات قطع نخاع آنها مي شدند را فراموش نمي كنم... آه  و افسوس !!....)

11- براي بهبود تورم ودرد ، عضو صدمه ديده را بالاتر از قلب سطح قلب قرار دهيد. استفاده از كيسه آب سرد به بهبود تورم ودرد كمك شاياني مي كند.

12- در صورت شك به وجود شكستگي ، آتل بندي وديگر اقدامات لازم را مانند يك عضو شكسته بعمل آوريد.

13- مسكنها مي توانند به كاهش درد  كمك كنند. البته به شدت توصيه مي شود كه تزريق مسكنها تنها با نظارت و تاييد و در حضور پزشك انجام شود.

با تشكر از آقاي سعيد برزگر احمدي براي ارسال اين مطلب آموزشي